Eguneraketa (2012/04/28): Kinielak egiten ez naiz ona: Berdeak herri galdeketaren alde agertu dira.

Eguneraketa (2012/04/28):Hau kuriosoa da: Madrilgo PPren gobernua Usurbilgo atez-ateko ereduaren alde

Mutrikun gai hau dela eta sortu den kezkaren inguruan, azken aste honetan bi hitzaldi izan ditugu herrian, lehena ZeroZabor taldearena Udalak antolatuta, eta bigarrena Karlos Ormazabalena EAJk antolatuta.

Bi hitzaldietan egon eta informazioa jaso ondoren, hemen azaltzen det gai honi buruzko nire iritsia. Ezer baino lehenago, abisatzen dizuet luze xamar atera zaidala …..

Hitzaldia bera

Esan zutenaren edukian sartu gabe, aurkezpena bera baloratzerakoan

• ZeroZabor taldeak aurkezpen garbia egin zuen. Bi lagun egon ziren bata besteari txanda emanaz argumentuak azaltzen. Aurkezpenean eman zituzten zenbakiak ere esango nuke nahiko erraz ulertzen zirela, eta aurkezpenerako erabili zuten powerpoint dokumentua ere nahiko ondo ulertzen zen.
• Karlos Ormazabalek egin zuen aurkezpena esango nuke ez zela egokiena han batu zen publikoarentzat. Legediari buruz aritu zen, siglaz beteriko terminoak erabili zituen, eta aurkezpenerako erabili zuen powerpoint dokumentuan koloreak ez ziren ondo nabaritzen. Ez dakit dokumentuaren edo kañoiaren errua zen, baina ez ziren ikusten. Hortaz aparte, gardenki bakoitzean testu gehiegi zegoen, letra tamaña txikiegia inork ondo ikusi ahal izateko. Grafikoetan ere antzera. Han batu ginen publikoaren artean ni gazteenetakoa nintzen, eta oraindik bista ona badut ere, aurkezpeneko datu asko ezin irakurrita egon nintzen.

Esan bezala, edukietan sartu gabe, hitzaldia bera baloratzekotan, ZeroZabor taldeak uste det hobeto planteatu zuela.

Entzutera joandako jendea

Behin eta berriz esango det niri neure iritsia neuk neure buruan sortzea gustatzen zaidala. Denek esan behar dutena entzun, eta gero neure hausnarketa egitea. Horretarako joan nintzen bi hitzaldietara, denen iritsiak entzuteko.

Pena eman zidan ni bezela gutxi batzuk ikustea. ZeroZabor hitzaldira joan zen jendearen erdia ere ez zegoen EAJk antolatutako hitzaldian, eta esango nuke (agian hanka barrurarte sartuta) gutxi izan ginela bietan egon ginenak.

Lehenengo Hitzaldian jende asko, adin guztietakoak. Bigarrenean gehienak 65 urtetik gorakoak.

Datuak eta Zifrak

Oso zifra ezberdinak eman ziren bi hitzaldietan, eta horrek esan nahi du norbaitek ez duela egia esaten, edo behintzat norbaitek ez duela egi osoa esaten, eta hori larria da, informazio eza baino arriskutsuagoa baita desinformazioa: Jendeari okerra den informazioa ematea.

Ez diot nik talde bateri edo besteari horren erantzule egingo, ez baitakit zein den egia eta zein gezurra, baina bata dela edo bestea dela, ez zait gustatzen inor ni manipulatu nahian ikustea.

Datuetan sartuta, aipamen berezi bat EAJko Karlos Ormazabalek esan zuen esaldi bateri. Ez da guztiz literala, baina ZeroZabor taldeak eta Usurbilen eramaten ari diren esperientziaren datuei buruz, honelako zerbait esan zuen: “Datu ofizialak onak dira, baina estraofizialki badirudi datu horiek ez direla benetakoak”.

Nik uste det horrelako gauzak esaten direnean, ezin direla besterik gabe bota, kasu horretan “datu zuzenak” jarri behar direla mahai gainean. Faltsuak badira esan beharra dago eta behar den lekuan denuntziatu, baina benetako datuak emanaz. Horrelako akusazioak datuekin frogatu behar dira, bestela edozeinek bota ditzake fundamentu gabeko akusazioak.

Niri pertsonalki horrelako jarrerak ez zaizkit batere gustatzen, edonondik datozela ere.

Herri galdeketa

Ezer baino lehenago, eta zaborraren gaia une batez alde batera utziz, honi buruz hausnarketa bat.

Azken aldian mundu mailan jende asko (gazteak batez ere, baina ez bakarrik) haserre ikusten ari gara politikoen kontra protesta egiten. M15 mugimendua, suminduak eta abar. Jende honek eskatzen duena, zera da, “benetako demokrazia orain”. Eta hau zergatik ? Ba gero eta nazkatuago gaudelako gaur egun dugun sistema politikoarekin.

Alderdi politikoek 4 urtean behin herriari bozka eskatu eta gero herritarrokin ahazten dira. Hauteskunde garaian bozka alderdi bateri ematerakoan, ez diozu esaten zure izenean nahi duena egin ahal izango duela hurrengo lau urteotan, baina beraiek askotan hori pentsatzen dute.

Argi dago erabakiak hartzeko aukeratuak izan direla, erabakiak hartu behar dituztela, eta erabakiak hartzeko eskubidea dutela denbora osoan galdeketak egiten egon gabe. Hala ere agintean dagoen alderdi batek ikusten badu hartzen duen erabaki baten aurrean herritar kopuru dexente batean zalantza eta egonezina sortzen dela, neretzat hor beti dago justifikatuta herri galdeketa bat.

Ez det esango binkulantea edo loteslea izan behar denik, baina herriaren hitza entzun egin behar da.

Zein da arazoa ? Ba agintean daudenean alderdi politikoentzat herri galdeketak gehienetan arazo izaten direla, normalean beraiek hartutako erabakia kolokan jarri dezaketelako. Aldiz, oposizioan daudenean, oso tresna demokratikoa dela diote.

Nik 42 urte ditut, eta bozkatzera joateko hainbat aldiz deitu didate, baina beti hauteskundeetan. Inoiz ez det parte hartu herri galdeketa batean, ez didate aukerarik eman. Inoiz ez. Eta Mutrikun izan dira azken urteotan ika-mikak, egon dira proiektu eztabaidatuak, eta garai horretan herriko bi alderdi nagusiek egon izan dira gobernuan, bai Ezker Abertzalea, eta baita EAJ ere. Ez batak eta ez besteak ez du planteatu nahi izan herri galdeketarik.

Kuriositatea daukat Mutrikuko Berdeak kasu honetan herri galdeketaren inguruan zein postura hartuko duten jakiteko. Beraiek izan ziren portu berria zela eta herri galdeketa egitea proposatzen zutenak, baina orain ez dakit ba nik zer egingo duten. Pentsatzen det talde moduan atez-ateko proiektuaren alde egongo direla, eta herri galdeketa bat egin ezkero ez daukat nik oso garbi zein izango litzatekeen emaitza.

Galdeketaren emaitzak norberaren iritsiaren kontra joateko arriskua egonda, zer egin beharko lukete aurrez herri galdeketen alde egon izan diren alderdi politikoek ? Nik argi eta garbi daukat, lehen ere esan det: Herri galdeketa beti dago justifikatuta, norbera iritsi batekoa ala bestekoa izan, hori baita demokrazia.

Nire kiniela honetan gauza kuriosoak gertatzen dira:

• Ezker Abertzalea: beste gai batzuei buruz herriari hitza eman behar zaiola esaten duen lehena, zer egingo du orain ? Aldundian dagoen bere alderdiak ez dizkio gauzak erraz utzi. Nik uste det galdeketaren kontra azalduko direla. Ez dezagun ahaztu portuaren eztabaida egon zenean ez zuela herri galdeketa bultzatu.
• EAJ: Orain herri galdeketa eskatzen ari dira, baina beraiek gobernatzen egon izan direnean, ez dute horrelakorik inoiz bultzatu.
• Berdeak: Portuaren eztabaida egon zenean hor ibili ziren jotake galdeketa eskatzen, eta koherentziaz horren alde egin beharko lukete orain ere, nahiz eta beraiek kontrako iritsia izan. Nik uste det ez dutela galdeketaren alde egingo.

Beraz, kiniela honetan asmatzen badet, aurrez bagenekiena aterako da: alderdi politikoen koherentzia ez dela oso handia izaten.

Inposaketa

Galdeketaren alde daudenek diote Udalak herritarroi erabakia inposatu nahi digula, erabakia guri galdetu gabe hartu duelako. Egia da.

Egia da, baina egia da baita berdina egin izan dutela aurretik pasa diren guztiek ere, aurrekoek ere erabakiak inposatu egin dizkigute. Lehen esan det, nire 42 urteotan behin ere ez da egon Mutrikun herri galdeketarik, eta gai “beroak” izan ditugu.

Agian inposaketa diotenean zera esan nahi dute, erabakia ez duela Mutrikuko Bilduk hartu, erabakia Donostian hartu dutela. Esango nuke hori ere egia dela.

Baina, zenbat erabaki hartzen dituzte alderdi politikoen buruzagi nagusiek (kolore guztietakoak) eta gero hori txukun eta zintzo errepikatzen dute kolore berdineko udal taldeetako ordezkariek ? Tristea da, baina talde politiko guztiek egiten dute.

Beraz, inposaketaren gai honetan: Zozoak beleari, ipur beltz. Danak dira berdinak.

Politizazioa

Zoritxarrez gai hau politizatu egin da, Euskal Herrian beti gertatzen zaigun bezala. Nire ikuspegi xumetik, ez zait normala iruditzen alderdi politiko batek A edo B esaten duenean, bere jarraitzaile guztiek A edo B esatea. Denok izan beharko genuke gure iritsi propioa eta pentsamendu kritikoa, iturri ezberdinetik edan eta gure erabaki propioak hartzeko.

Bilduk kudeatzen dituen Gipuzkoako Udalerri guztietan atez ateko sistema jarri behar dutela jakin ondoren, burura galdera hauek etortzen zaizkit:

• Bilduri bozkatu dioten guztiek daude aldaketaren alde ? Esango nuke ezetz, batzuek ondo ikusiko dutela eta beste batzuek ez.
• Oposizioan dauden alderdiei (EAJ/PSE/PP/eta abar) bozkatu dizkieten guztiek aldaketaren kontra daude alderdi hauek kontra daudelako ? Lehen erabili dudan argudio berdina erabiliz, ezetz esango nuke, batzuk alde eta besteak kontra egongo direlakoan nago. Eta ez hori bakarrik, alderdi bakoitzean ere egongo dira buruzagi batzuk alde eta beste batzuk kontra, nahiz eta hauek alderdi bakoitzaren erabakia onartu.

Zoritxarrez, uste det erabaki hau Bilduk hartu beharrean EAJk hartu izan balu, orain kontra dauden asko alde egongo liratekeela, eta aldiz, orain alde dauden asko horren kontra jarriko liratekeela, gaiaren funtsa aztertu beharrean, askotan mezulariaren koloreari begiratzen diogulako eta berak dioena itsu-itsuan errepikatu.

Eta orain, zaborraren arazoari buruz nire iritsia

Alderdi politikoei egurra eman ondoren, ni neu ere busti beharko naiz, ezta?

Lehenengo hitzaldian #ZeroZabor filosofia azaldu zuten, garrantzitsua dela ahalik eta zabor gutxien sortzea, sortzen ez den zaborrak arazorik ez digulako ematen. Honek ez dauka bilketa sistemarekin zer ikusirik, guztientzako balio du, eta gizarteak hontaz kontzientzia hartu behar du. Gutako bakoitzak zer egin dezake ?

• Kontsumitzaile garen neurrian, gure erosketak egiterakoan zabor gutxien sortuko dituzten produktuak aukeratu
• Adibidez, arraintegietara joaten garenean, tuper-a eraman, eta poltsak kontsumitzeari utzi (gure etxean asteburu honetan hasi gara hau egiten).
• Herri batzuetan esnea erosterakoan berrabiltzen diren botilak erabiltzen hasiak dira, eta horrela tetrabrik gutxiago kontsumitzen dituzte.
• Birziklagarriak diren poltsak erabili, plastikozkoak alde batera utziz
• eta abar

Zaborraren arazoa:

Iruditzen zait herritarrok arazo honen kontzientzia ez dugula izan orain arte. Entzun ditudan diskurtsoetan bazirudien herritar guztiok barneratuta genuela arazoa, baina nik esango nuke ezetz.

Azken hilabeteotan telebistan alderdi politikoek izan duten eztabaidak direla eta, zerbaitetaz konturatu gara, baina orain arte ez dut uste herritarrok horri buruzko informazioa jaso dugunik. Esango nuke gehienontzat arazo berria dela, ez berria delako, baizik eta orain arte ez garelako bere garrantziaz jabetu, eta hori administrazioen errua delakoan nago, informazio hori lehenago zabaldu behar zelako.

Eta honek ez du laguntzen jendearen babesa lortzen: gure eguneroko ohiturak hainbeste aldatzeko, arazoaren garrantziaz jabetu behar gara, eta jendeak ez badu arazoa barneratzen, zailago izango da beraien inplikazioa lortzea.

Orain arte izan ditugun sistemen porrota

Esan dudan bezela, orain arteko sistema (kontenedoreak) estetikoagoa izan da, baina ez du funtzionatu. Zergatik ? Gure erruagatik.

Nik ez nuke esango sistema bera “txarra” denik. Sistema guk egin dugu txarra urteetan behar zen bezala erabili ez dugunean. Guk egin dugu txarra gure kontzientziari eman behar genion astindua eman ez diogunean. Errua gure da.

• ZeroZabor hitzaldiko datuak: Zenbakiak argiak dira: Betiko sistemarekin birziklatzen den kopurua oso txikia da. Oker ez banabil Debabarrenean %20 inguruan gabiltza, atez ateko sistemarekin %80ra heltzen ari diren bitartean.
• EAJk antolatutako hitzaldian esan zuten atez-ateko sistemarekin %80ra ez zela heltzen, %60 ingurura heltzen zela. Uste det ere esan zutela gaur egun Gipuzkoan %40 inguru birziklatzen dela.

Ikusten dezuen moduan, datu oso ezberdinak eman zituzten, eta honek ez digu gure hausnarketan laguntzen

Hala ere, bietan onartzen zen atez-ateko sistemarekin askoz gehiago birziklatzen dela. Eta zergatik honelako igoera handiak ? Jendeari ez zaiolako besterik geratzen. Proposatzen den sistema berriarekin birziklatzera behartuta gaudelako..

Honen aurrean norbaitek esango du: “Eta ez badut nahi birziklatu ? Zergatik behartu behar naute? Hau inposaketa da” eta besteak erantzungo dio: “Eta ospitalean edo ikastolan edo autobusean zigarroa erre nahi badut ? Orain dela 20 urte leku guzti horietan erretzeko arazorik ez zegoen eta orain ezin dut. Hori ere inposaketa da”.

Ohiturak aldatzen doaz, eta ziklo berrietara egokitu beharra dugu, batez ere orain arte eraman duguna jasangarria ez dela ikusten denean. Eta ez dezagun hau ahaztu: Jasangarria ez bada, gure erruz da. Lehen esan dut eta errepikatzera noa: Orain arte izan dugun sistemak ez du funtzionatu guk ez dugulako ondo erabili, aukera izan dugu eta ez dugu aprobetxatu. Aukera izan dugu gehiago birziklatzeko, baina zer egiten dugu kontzientzia hau ez duten eta ezer birziklatzen ez dutenekin ? Orain arte, beraien portaera txarra denon artean ordaintzen aritu gara.

Kontaminatzen duenak, ordaindu behar du, eta kontaminatzen ez duenari saritu egin behar zaio.

Honetara ez gaude ohituak, …., edo bai ? Hau beste era batera planteatuko dugu: Guraso garenok gure seme-alabei txikitatik gauzak ondo egin behar direla erakusten saiatzen gara. Eta nola egiten dugu ? Gauzak ondo egiten dituztenean saritu, eta gauzak gaizki egiten dutenean ondo nola egin behar den erakusten saiatzen gara.

Bide zuzena erakutsi arren behin eta berriz gaizki egiten badu, saria-zigorrera jotzen dugu. Gaizki portatzen denean, zigorra erabiltzen dugu (goxorik gabe, telebista gabe, pagarik gabe, …), eta gauzak ondo egiten duenean, saria erabiltzen dugu.

Gure kasuan, herritar denok tasa berdinak ordaintzen ditugu, gure beharrak ondo edo gaizki bete arren, denok sari berdina dugu, tasa berdinak ordaindu behar ditugu. Baina ez birziklatzeak ondorioak ditu:

• Osasun eta ekologia aldetik begiratuta, mundua pozoitzen eta baliabide naturalak agortzen ari gara.
• Ekonomia aldetik, Udalek gastu handiak dituzte herritarrok sortzen ditugun zaborrei irtenbide bat emateko, eta ez dezagun ahaztu, diru hori denon poltsikotik ateratzen da.

Zergatik ez dugu ordaintzen kontaminatzen dugun arabera ? Guztiok ezagutzen ditugu gure inguruan ezertxo ere birziklatzen ez duten pertsonak, zabor guztia poltsa berdinean sartu eta betiko kontainer berdera botatzen dutenak. Pertsona hauek sortzen ari diren gastuak guztion artean ordaintzea logikoa al da ?

Neguan argi indarra edo gasaren faktura asko igotzen da. Herritar batek berogailua topera jartzen badu etxea 25 gradutan mantentzeko, badaki hile bukaeran faktura handia helduko zaiola. Etxeko argi guztiak piztuta dituenak ere badaki horrek bere kostua izango duela. Aurreztu nahi duenak aldiz, badaki 19-20 gradutik gora joatea ez duela merezi, eta behar ez denean argiak itzali behar direla. Bakoitzak bere faktura ordainduko du, bere erabileraren arabera.

Argi indarrarekin eta gasarekin gertatzen dena ez da zaborrarekin gertatzen, eta hori ere ez da bidezkoa. Ez birziklatzeak gizarteari kalteak eragiten badizkio (osasunean eta ekonomian), ezinbestekoa da portaera hauek kontutan izango dituen sistema bat eratu eta martxan jartzea, ezin dugu orain arte izan dugun sistema mantendu.

Atez-ateko sistema vs. 5. Kontenedorea

Atez atekoak duen arazorik handiena, estetikoa da, eta ez da arazo txikia. Kaleetan jarriko diren pertxa horiek ez dira politak. Lur azpian sartzen diren kontainerrak askoz txukunagoak dira, ez dira hainbeste ikusten, eta zaborra barruan geratzen denez, paisaian inpaktu gutxiago dute.

Pertxa hauek hutsik daudenean ez da hainbestetarako, baina zaborra jaso aurretik poltsaz beteta daudenean eskaintzen duten argazkia ez da herriko postal batean jarriko genukeena. Eta hori hala onartu beharra dago. Eta sistema ezartzen bada, ahal den neurrian imajinazioa erabili soluzio bat aurkitzeko, …, ez dakit posible ote den.

Usaiaren argumentuan aldiz ez det sinisten. Gure etxean azken bi urteotan organiko guztia berziklatzen ari gara. Koñauak baserrian astoa, txerria eta txakurrak ditu, eta gure organiko guztia bertara eramaten degu. Guzti guztia, eta astean behin. Txarriaren janaria (batez ere fruta eta barazkien hondakinak) tapa duen balde handi batean gordetzen dugu, sukalde alboan dugun “tenderetian” daukaguna, eta txakurrentzako jana (gure jatorduetako sobrantea) tuper handi batean (edo bitan) gordetzen dugu nebera barruan (hotza dagoenean, tenderetean bertan).

Ez du usainik botatzen, eta aste osoan izaten dugu gordeta, beraz sistema berria ezarriko balitz bi egunetik behin atera behar horrek ez dut uste usai aldetik arazorik sortuko lukeenik. Esan bezala, guk 7 egunetan izaten dugu.

Organikoa jasotzeko 5. kontainerra jarriko balitz zaborren arazoa zein punturarte konponduko litzateke ? Arazo estetikorik ez litzateke sortuko, baina birziklatzen denaren bolumena behar dugun heinean igoko litzateke ?

Erantzuna baiezkoa izatea gustatuko litzaidake. Sistemaren bat egotea paisaia “apurtu” gabe jendeari birziklatzen behartzeko, edo birziklatzen ez duenari bere hileko faktura igotzeko (gasarekin eta argi indarrarekin egiten diguten bezela), baina ez det ikusten hori egiteko aukerarik.

5. kontainerra jarrita birziklatzen ez duen jendearen ohitura txarrak nola zuzendu ? Nola saritu gauzak ondo egiten duenari ? Gaur egun papera, plastikoa eta beira birziklatzeko sistemak ez badute ondo funtzionatzen hainbat pertsonak ez dituztelako erabiltzen, beste bat gehitzearren arazoa konponduko litzateke ?

Gakoa hemen dagoela uste det:

• Atez-atekoa: Birziklatze tasa oso handiak, baina estetika aldetik zatarra. Saria-Zigorra sistema ahalbidetzen du, birziklatzen duenari bonifikazio edo hobarien bitartez sarituz.
• Kontenedore sistema: Birziklatze tasa txikiak, baina estetika arazorik gabea. Birziklatzeak ez du ez saririk, ez birziklatzea doan ateratzen da.

Busti behar nintzala esan det, eta hemen nire iritsia: prest nago atez-ateko sistema berriari aukera bat emateko. Hau ez da hil ala biziko erabakia, beraz probatu eta urte batzuk pasa ondoren ez duela funtzionatzen ikusiko balitz, beti egongo litzateke atzera bueltatzeko aukera. Nere ustez ez da “sistema on bat”, baina gauzak ondo egiten duenari saritzeko dagoen sistema bakarra dela esango nuke, eta estetikari baino horri garrantzi handiagoa ematen diot.

Informazioa

Aldaketaren aurrean jendeak beldurrak ditu, eta normala da. Gizakiok aldaketa guztien aurrean beldurra izaten dugu, egoera berrietara nola egokitu, …., eta beldur eta zalantza horiek ondo kudeatu beharra dago.

Informazioa izan daiteke beldur hauek uxatzeko tresnarik onena. Informazioa eta partaidetza, baina batez ere informazioa, eta batez ere adineko jendeari. Eguneroko ohiturak aldatzea ez da hain zaila, baina jendeak ondo ulertu behar du zergatia, ulertzen duenak hobeto inplikatuko delako.

Datuak izan behar ditugu, eta datu onak, datu zuzenak, datu ez-manipulatuak. Eta datu hauek publiko egiteko eskaera egiten diet bi aukera desberdin hauek bultzatzen ari diren taldeei.

Eskaera zuzena Udalari

Zalantza asko daude: proiektu hau bideragarria izango den ala ez, zenbat kostatuko zaigun Mutrikuarroi aldaketa hau, zenbat garestituko zaizkigun tasak, eta abar.

Aukera duzue, datuak zuen esku daudelako, herriari ondo landutako datuak emateko. Zenbat ordaintzen duen Mutrikuk zaborrak jaso eta “desagerrarazteko“, zenbat birziklatzen dugun gaur egun, kostu hauek nola aldatuko diren atez-ateko sistemarekin, eta abar. Datu hauekin txosten bat egin, eta Mutrikuko Udaleko web gunean jarri, interesa dugunok era errez batean (eta paper gehiago sortu gabe) ezagutu ditzagun.

Hona heldu bazara, eskerrik asko, nahiko txapa luzea izan da eta.

Informazio gehiago:

• Atez-ateko sistemaren aurkakoak: http://zaborraz.blogspot.com.es/
• ZeroZabor plataformak publikatu duen atez-ateko sistemari buruzko informazioa: http://www.gipuzkoazz.com/zerozabor/atez-ateko-bilketa/atez-ateari-buruzko-oinarrizko-azalpena-explicacion-basica-del-puerta-a-puerta/